wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości w sprawie problemu dostępności rozpraw sądowych prowadzonych w trybie zdalnym z dnia 2026-02-26.
wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości w sprawie problemu dostępności rozpraw sądowych prowadzonych w trybie zdalnym.
Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają wnioski dotyczące sposobu realizacji wideokonferencji w trakcie posiedzeń jawnych. Uczestnicy postępowań wskazują, że wykorzystywane w sądach systemy rejestracji obrazu i dźwięku umożliwiają jedynie przekaz ogólnego widoku sali sądowej, bez możliwości zobaczenia składu orzekającego. W praktyce oznacza to, że strona słyszy głos sędziego, lecz nie widzi osoby rozpoznającej jej sprawę. Co istotne, sędziowie prowadzący rozprawy często nie mają technicznej możliwości zmiany konfiguracji urządzeń, a wnioski stron o udostępnienie widoku składu orzekającego bywają oddalane.
Obowiązujące w tym zakresie przepisy, tj. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 marca 2015 r. w sprawie zapisu dźwięku albo obrazu i dźwięku z posiedzenia jawnego w postępowaniu cywilnym (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 309) oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 marca 2024 r. w sprawie rodzajów urządzeń i środków technicznych wykorzystywanych w budynku sądu do przeprowadzenia dowodu w ramach posiedzenia zdalnego w postępowaniu cywilnym, sposobu korzystania z tego rodzaju urządzeń i środków, jak również sposobu przechowywania, odtwarzania i kopiowania zapisów dokonanych podczas jego przeprowadzenia (Dz. U. z 2024 r., poz. 357) nie są do końca jasne, albowiem nie regulują wprost kwestii pokazywania wizerunku sędziów podczas transmisji rozprawy.
Prawo do sądu, gwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, obejmuje zasadę jawności postępowania.
W opinii Rzecznika jawność ta powinna oznaczać możliwość identyfikacji składu orzekającego także w formule zdalnej. Rozprawa online powinna w możliwie pełnym zakresie odzwierciedlać rozprawę stacjonarną, mianowicie strona powinna mieć możliwość zwracania się do sądu „twarzą w twarz”, choćby za pośrednictwem kamery. Brak obrazu sędziego może prowadzić do naruszenia zasady jawności, bezpośredniości i równości stron, a w skrajnych przypadkach rodzić zarzuty dotyczące prawidłowości składu sądu. Zróżnicowanie praktyki w poszczególnych sądach wskazuje, że problem nie wynika wyłącznie z ograniczeń technicznych, lecz także z niejednoznaczności regulacji. W związku z powyższym Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o zbadanie sprawy i podjęcie działań tak, aby we wszystkich sądach w trakcie posiedzenia jawnego odbywającego się zdalnie, dostępny dla strony/uczestnika postępowania był zarówno ogólny ogląd sali sądowej jak i widok składu orzekającego. Podjęcie odpowiednich działań wydaje się niezbędne, aby wyeliminować przypadki odmowy ukazywania wizerunku przez składy orzekającego podczas rozpraw.