wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości w sprawie nowelizacji ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 2026-03-06.
wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości w sprawie nowelizacji ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości w związku z procedowanym projektem ustawy o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece (UD310), przewidującym zmianę zasad dostępu do rejestru ksiąg wieczystych przez wprowadzenie wymogu potwierdzania tożsamości przez osoby przeglądające księgi wieczyste za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Rzecznik przypomniał, że swoje zasadnicze uwagi do projektu, dotyczące przede wszystkim wątpliwości związanych z ochroną danych osobowych obywateli korzystających z tego systemu, przedstawił już wcześniej w piśmie z 29 października 2025 r. Obecne wystąpienie ma natomiast charakter uzupełniający i koncentruje się na problemie dostępu do ksiąg wieczystych w celach służbowych.
Rzecznik zwrócił uwagę, że projektowana regulacja bezpośrednio dotyczy również Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, za pomocą którego – zgodnie z ustawą o Rzeczniku Praw Obywatelskich – wykonywane są ustawowe zadania Rzecznika. W ocenie Rzecznika przyjęcie projektowanego rozwiązania oznaczałoby, że pracownicy Biura, ilekroć rozpoznanie sprawy wymagałoby weryfikacji treści wpisów ujawnionych w księdze wieczystej, musieliby potwierdzać swoją tożsamość przy użyciu prywatnych danych. Rzecznik zauważył, że wobec skali wpływu spraw do Biura, w tym znacznej liczby spraw cywilnych, w których konieczne jest badanie stanu prawnego nieruchomości, prowadziłoby to do wielokrotnego przetwarzania i gromadzenia danych osobowych pracowników jako użytkowników systemu przeglądającego księgi wieczyste.
W związku z tym Rzecznik zwrócił się do Ministra z prośbą o informację, czy planowane jest utrzymanie dotychczasowej koncepcji ograniczenia dostępu do systemu ksiąg wieczystych poprzez obowiązek uwierzytelniania użytkownika, czy też – wobec zgłoszonych w toku konsultacji zastrzeżeń – rozważane są inne sposoby osiągnięcia celu projektowanej regulacji. W ocenie Rzecznika zasadne byłoby ponowne przeanalizowanie, czy zamiast koncentrować się na identyfikowaniu osób przeglądających księgi wieczyste, nie należałoby raczej rozważyć modyfikacji zakresu danych ujawnianych przy ich przeglądaniu.
Rzecznik zauważył również, że w toku procesu legislacyjnego podnoszono potrzebę wyraźnego rozróżnienia dostępu do ksiąg wieczystych w celach prywatnych i dostępu służbowego. W ocenie Rzecznika rozwiązaniem wartym rozważenia mogłoby być wprowadzenie „kont instytucjonalnych”, umożliwiających korzystanie z systemu przez uprawnione podmioty w związku z wykonywaniem ich ustawowych zadań. Jeżeli jednak takie rozróżnienie nie jest obecnie planowane, zwrócił się o rozważenie możliwości uwzględnienia Rzecznika Praw Obywatelskich – analogicznie do innych podmiotów realizujących zadania publiczne – w katalogu podmiotów uprawnionych do wystąpienia do Ministra Sprawiedliwości o zgodę na wielokrotne, nieograniczone w czasie wyszukiwanie ksiąg wieczystych w centralnej bazie danych ksiąg wieczystych.
Niezależnie od powyższego Rzecznik ponownie poddał pod rozwagę Ministra potrzebę głębszej zmiany samego modelu funkcjonowania ksiąg wieczystych. Wskazał, że obecnie podstawowym narzędziem ochrony danych osobowych ujawnionych w księgach wieczystych jest ograniczony dostęp do numerów ksiąg wieczystych. Tymczasem – jak zauważył – po uznaniu numeru księgi wieczystej za daną osobową oraz wobec projektowanego wprowadzenia obowiązku identyfikacji użytkowników systemu, pojawia się konieczność ochrony kolejnego, nowego zbioru danych osobowych, obejmującego dane osób przeglądających księgi wieczyste. W ocenie Rzecznika rodzi to dalsze kontrowersje związane z koniecznością posługiwania się prywatnymi danymi także w przypadkach korzystania z systemu w ramach obowiązków służbowych.
Rzecznik wskazał, że skoro numer księgi wieczystej uznawany jest za daną osobową dlatego, iż umożliwia szybkie ustalenie tożsamości właściciela nieruchomości oraz innych danych dotyczących jego sytuacji prawnej i majątkowej, to należałoby rozważyć zmianę sposobu udostępniania danych z ksiąg wieczystych. W ocenie RPO możliwe byłoby ograniczenie zakresu danych powszechnie dostępnych, przy jednoczesnym pozostawieniu pełnego dostępu do bardziej wrażliwych informacji – takich jak numer PESEL czy szczegółowe dane dotyczące obciążeń ujawnionych w dziale IV księgi wieczystej – wyłącznie ściśle określonym organom i podmiotom, takim jak sądy, notariusze czy komornicy.
Rzecznik zauważył, że takie rozwiązanie pozwalałoby zachować zasadę jawności ksiąg wieczystych, a zarazem przywrócić właściwe proporcje pomiędzy jawnością rejestru a ochroną prawa do prywatności, gwarantowanego przez art. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie RPO ograniczenie zakresu powszechnie ujawnianych danych mogłoby także wyeliminować potrzebę gromadzenia i przetwarzania bardzo dużej liczby nowych danych osobowych dotyczących użytkowników systemu oraz ograniczyć potrzebę dalszego rozszerzania katalogu podmiotów uprawnionych do uzyskania szczególnego dostępu do centralnej bazy danych ksiąg wieczystych.
W związku z powyższym Rzecznik zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości z prośba o zajęcie stanowiska w sprawie przedstawionych wątpliwości oraz o rozważenie podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych.
Celem projektowanych zmian jest przede wszystkim wzmocnienie ochrony danych osobowych oraz przeciwdziałanie masowemu, nieuprawnionemu pozyskiwaniu danych z ksiąg wieczystych, w szczególności przez podmioty komercyjne wykorzystujące narzędzia automatyczne. Dotychczasowe środki techniczne okazały się niewystarczające.
Zdaniem Sekretarza Stanu proponowane rozwiązanie nie ogranicza dostępu do ksiąg wieczystych, nie wprowadza barier finansowych ani czasowych, a jedynie nakłada minimalny wymóg identyfikacji użytkownika. Jednocześnie pozostaje ono zgodne z przepisami o ochronie danych osobowych (RODO) oraz obowiązkiem zapewnienia bezpieczeństwa systemu przez Ministra Sprawiedliwości.
W zakresie postulatów dotyczących ograniczenia zakresu danych ujawnianych w księgach wieczystych wskazano, że obecny model obejmujący m.in. dane identyfikacyjne osób, jest niezbędny dla zapewnienia pewności obrotu nieruchomościami i nie ma obecnie równoważnych alternatyw. Ewentualne zmiany w tym obszarze wymagałyby głębokiej reformy systemu i będą przedmiotem dalszych analiz.