Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich



wystąpienie do Minister Klimatu i Środowiska w sprawie nowelizacji art. 104 ustawy o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych z dnia 2026-04-01.

Adresat:
Minister Klimatu i Środowiska
Sygnatura:
V.511.354.2026
Data sprawy:
2026-04-01
Rodzaj sprawy:
wystąpienie o charakterze generalnym (WG)
Nazwa zepołu:
Zespół Prawa Administracyjnego i Gospodarczego
Wynik sprawy:
nieuwzględnienie wystąpienia Rzecznika
Opis sprawy:

wystąpienie do Minister Klimatu i Środowiska w sprawie nowelizacji art. 104 ustawy o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych.

W marcu 2026 r. Trybunał Konstytucyjny wszczął postępowanie z wniosku grupy posłów o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją RP przepisów ustawy z 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych w zakresie administracyjnej kary pieniężnej za niedokonanie w terminie rozliczenia wielkości emisji. Po dokonaniu analizy rzeczonego wniosku Rzecznik nie znalazł dostatecznych podstaw do zgłoszenia udziału w tej sprawie, jednak przyjął stanowisko, iż obecna konstrukcja kary wymaga co najmniej dyskusji.

W myśl art. 104 ust. 1 ustawy prowadzący instalację albo operator statku powietrznego, który nie dokonał rozliczenia wielkości emisji w terminie, podlega administracyjnej karze pieniężnej w wysokości równej iloczynowi liczby uprawnień do emisji oraz jednostkowej stawki administracyjnej kary pieniężnej za rok okresu rozliczeniowego. Jednostkowa stawka została określona w ustawie w wysokości 100 euro i jest ustalana z uwzględnieniem średniego kursu euro w przeliczeniu na złote ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski na pierwszy dzień roboczy następujący po 30 września roku, w którym powstał obowiązek rozliczenia. Co ważne, podlega ona corocznej waloryzacji o średnioroczny zharmonizowany wskaźnik cen konsumpcyjnych (HICP).

Mając na względzie powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich wyraził wątpliwości co do przytoczonej regulacji związane z nieokreśleniem w niej górnego (maksymalnego) pułapu kary, jaka może zostać wymierzona na jej podstawie. Zdaniem RPO może ona wykraczać poza sankcję o charakterze finansowym i przeistaczać się w środek powodujący konieczność zaprzestania działalności, z którą jest związana.

Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Pani Minister z prośbą o przedstawienie stanowiska odnośnie do konieczności nowelizacji art. 104 ustawy o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych.

 
Wystąpienie dołączone do tego dokumentu:


Data odpowiedzi:
2026-04-17
Opis odpowiedzi:
Minister Klimatu i Środowiska poinformowała, że obowiązek rozliczenia emisji w systemie EU ETS polega na umorzeniu do 30 września każdego roku odpowiedniej liczby uprawnień do emisji. Niewywiązanie się z tego obowiązku skutkuje administracyjną karą pieniężną w wysokości 100 euro za każdą nieumorzoną tonę emisji. Zasady te wynikają bezpośrednio z przepisów unijnych (dyrektywy 2003/87/WE), co oznacza, że Polska nie ma możliwości samodzielnej zmiany ani zawieszenia stawek kar. Ewentualne modyfikacje wymagają zmiany prawa UE, której rewizja planowana jest na bieżący rok. Minister Klimatu i Środowiska zaznaczyła, że obecnie trwają krajowe prace nad propozycjami złagodzenia obowiązujących zasad karania.