wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości Prokuratora Generalnego w sprawie problemu realizacji kompetencji Prokuratora Generalnego oraz Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawach, których przedmiot stanowią wnioski stron o wniesienie wskazanych nadzwyczajnych środków zaskarżenia z dnia 2026-04-09.
wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości Prokuratora Generalnego w sprawie problemu realizacji kompetencji Prokuratora Generalnego oraz Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawach, których przedmiot stanowią wnioski stron o wniesienie wskazanych nadzwyczajnych środków zaskarżenia.
W związku z rozpatrywanymi przez Rzecznika Praw Obywatelskich wnioskami o wniesienie kasacji oraz skargi nadzwyczajnej pojawił się problem realizacji kompetencji Prokuratora Generalnego oraz Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawach, których przedmiot stanowią wnioski stron o wniesienie wskazanych nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Zgodnie rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 7 kwietnia 2016 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, po uzyskaniu informacji, że prośbę o wniesienie kasacji w tej samej sprawie i w interesie tej samej strony skierowano również do innego uprawnionego organu (najczęściej jest to RPO), prokurator może takie pismo pozostawić bez nadania biegu. Tożsame rozwiązanie dotyczy wniosków o skargę nadzwyczajną.
Powyższe przepisy stanowią podstawę pozostawiania bez biegu pism dotyczących wniesienia przez Prokuratora Generalnego tzw. kasacji nadzwyczajnej bądź skargi nadzwyczajnej, gdy strony złożyły także wniosek do Rzecznika Praw Obywatelskich. Przesłankę pozostawienia pism bez biegu stanowi niejednokrotnie samo uzyskanie informacji, że wniosek o wniesienie środka odwoławczego o charakterze nadzwyczajnym strona złożyła również do Rzecznika.
W świetle przepisów określających zadania Rzecznika Praw Obywatelskich oraz prokuratury należy wskazać, że organy te w systemie ochrony prawnej pełnią odrębne funkcje i w swojej działalności realizują inne cele. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 15 lipca 1987 roku o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 2024 r., poz. 1264 ze zm.) RPO stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji RP oraz w innych aktach normatywnych, w tym również na straży realizacji zasady równego traktowania. Natomiast art. 2 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku – Prawo o prokuraturze (Dz.U. z 2024 r., poz. 390) wskazuje, że funkcją prokuratury jest wykonywanie zadań w zakresie ścigania przestępstw oraz stanie na straży praworządności, czyli strzeżenie przestrzegania przepisów prawa.
Uwzględniając obowiązujące przepisy należy wskazać, że Prokurator Generalny i Rzecznik Praw Obywatelskich realizują odmienne zadania w systemie ochrony prawnej. W związku z tym wpłynięcie wniosku o wniesienie środka odwoławczego o charakterze nadzwyczajnym do RPO, który podejmuje zgodnie z art. 210 Konstytucji RP niezawisłą decyzję w przedmiocie skorzystania z uprawnienia do wniesienia tzw. kasacji nadzwyczajnej bądź skargi nadzwyczajnej, nie powinno stanowić podstawy do pozostawiania przez prokuratora bez biegu pisma i oceny merytorycznej wniosków skierowanych do Prokuratora Generalnego. W praktyce może zaistnieć sytuacja, w której złożenie środka odwoławczego o charakterze nadzwyczajnym nie zostanie uznane za zasadne w świetle zadań Rzecznika Praw Obywatelskich, natomiast rozważenia będzie wymagało, czy realizacja zasady praworządności, stanowiącej wartość konstytucyjną na straży, której stoi prokuratura, ostatecznie nie przesądzi o podjęciu decyzji o wniesieniu takiego środka przez Prokuratora Generalnego. W opinii RPO samo wpłynięcie wniosku do innego uprawnionego organu nie powinno uzasadniać pozostawienia pisma wpływającego do prokuratury bez biegu.
Mając na uwadze powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości z prośbą o rozważenie podjęcia działań legislacyjnych mających na celu dostosowanie wskazanych przepisów Regulaminu do standardów wynikających z art. 2 Prawa o prokuraturze oraz przedstawienie stanowiska w tej sprawie. Zdaniem RPO obecny stan prawny nie realizuje wymogów zgodności aktu wykonawczego z aktem rangi ustawowej.