wystąpienie do Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości w sprawie uwag do projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie w sprawie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej z dnia 2026-04-22.
wystąpienie do Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości w sprawie uwag do projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie w sprawie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.
W odpowiedzi na pismo z dnia 13 kwietnia 2026 r., Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił uwagi do projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie w sprawie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej – Funduszu Sprawiedliwości, wpisanego do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod pozycją B948.
Na samym wstępie Rzecznik zauważył, że projekt w dużej mierze odpowiada na podnoszony w raportach NIK oraz w wystąpieniach RPO problem braku zapewnienia transparentności w dysponowaniu środkami Funduszu, jak również dotyczący kwestii usprawnienia procesów sporządzania Programów Funduszu, kontraktowania, rozliczania oraz obiegu środków finansowych. Zdaniem RPO na pozytywną ocenę zasługuje wydzielenie trzech programów Funduszu (§ 2), tj. Programu Pomocy Osobom Pokrzywdzonym, Programu Przeciwdziałania Przyczynom Przestępczości oraz Programu Pomocy Postpenitencjarnej. Z satysfakcją odnotował także uszczegółowienie zestawu informacji (§ 2 ust. 2), które ma realizować każdy z programów, gdyż oprócz wydzielenia zadań realizowanych, dodatkowo znajduje się informacja o zadaniach planowanych. Pozytywnie ocenił również wyjście naprzeciw oczekiwaniom zgłaszanym przez beneficjentów Funduszu (§ 6), doprecyzowanie wniosku o przyznanie środków (§ 8), możliwość opracowania przez Dysponenta zestawienia standardu i cen rynkowych najczęściej finansowanych kosztów Funduszu (§ 17a rozporządzenia), kwestie dotyczące treści umowy zawieranej przez Dysponenta z podmiotami (§ 30a), wprowadzenie w projekcie ujednoliconego sposobu udzielania pomocy w formie bonów oraz rozszerzenie roli osób pierwszego kontaktu, które będą pełniły funkcję asystenta osoby pokrzywdzonej przestępstwem (§ 37a).
Rzecznik Praw Obywatelskich odniósł się z akceptacją także do uszczegółowienia treści wniosku o udzielenie pomocy przez osobę pokrzywdzoną przestępstwem, świadka, osobę im najbliższą oraz przez organ postępowania karnego (§ 38 ust. 1a-2 i § 40a). Pozytywnie przyjął również zmiany w § 43 pkt 6, proponujące rozbudowanie form działań jednostek sektora finansów publicznych związanych z ochroną interesów osób pokrzywdzonych przestępstwem i świadków poprzez dodanie działalności polegającej na zlecaniu organizacji szkoleń w zakresie praw, sytuacji oraz potrzeb osób pokrzywdzonych przestępstwem, świadków i osób im najbliższych, zapobieganiu przestępczości oraz pomocy postpenitencjarnej. RPO wspomniał o tym, że w sposób celowy usystematyzowano kwestie dotyczące wydatkowania kosztów administracyjnych oraz kosztów obsługi Funduszu wraz z wymienieniem możliwych do poniesienia w ich ramach wydatków (§ 43b ust. 4 oraz § 47a ust. 2). Dostrzegł także wprowadzenie nowego Działu VIA, który dotyczy warunków wyznaczenia eksperta do udziału w wykonywaniu zadań związanych z ofertą lub oceną wniosków w ramach otwartego konkursu ofert lub naboru wniosków (§ 52b ust. 4).
W dalszej części Rzecznik przeszedł do omówienia uwag odnoszących się do konkretnych, zaproponowanych w projekcie rozwiązań. Po pierwsze, odniósł się do projektowanego § 12 rozporządzenia dotyczącego treści ogłoszenia o konkursie ofert dla jednostek nienależących do sektora finansów publicznych, który zawiera dwie istotne zmiany, zarówno dotyczące części obligatoryjnej ogłoszenia (ust. 2 pkt 3a i 9a), jak i części fakultatywnej (ust. 3 pkt 5 i 6) różnicujące wymogi, jakie nakłada Fundusz na jednostki budżetowe oraz podmioty spoza sektora publicznego. Zdaniem RPO takie różnicowanie może naruszać konstytucyjną zasadę równości (art. 32 Konstytucji RP) oraz zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), gdyż projektowana treść rozporządzenia przyznaje podmiotom spoza sektora publicznego równoległą i komplementarną rolę w realizacji celów Funduszu, ale jednocześnie stwarza znacznie bardziej sformalizowane warunki konkursu, które nie powinny jednostronnie obciążać odpowiedzialnością za rezultaty jedynie tej grupy wnioskodawców.
Rzecznik zgłosił także zastrzeżenia wobec § 14 ust. 1 pkt 2a i 6a oraz ust. 5 i 5a projektowanego rozporządzenia. Jednocześnie wskazał na pewną rozbieżność między treścią wymogów o ogłoszeniu konkursu ofert (§ 12 ust. pkt 9a), a wymogami względem treści oferty (§ 14 ust. 1 pkt 6a) sprowadzającej się nie tylko do określenia informacji o poziomie i rodzaju wniesionego wkładu własnego w formie niepieniężnej, ale również wartości tego wkładu. Zdaniem RPO poważnym przeoczeniem jest również fakt, że treść oferty obligatoryjnie przewiduje wskazanie założonych wskaźników realizacji zadania, w tym wskaźników produktów i wskaźników rezultatów (§ 14 ust. 1 pkt 2a).
Rzecznik zgłosił uwagi do projektowanego § 18 rozporządzenia. RPO wskazał, że na szczególną uwagę zasługuje wprowadzenie obligatoryjnej oceny wniosków jednostek należących do sektora finansów publicznych przez powoływaną komisję oceny wniosków. Dodał, że § 9 ust. 2a powinien uwzględniać zmianę nazwy komisji i odnosić się do „wyników oceny wniosków”, a nie „wyników weryfikacji”. Zdaniem RPO nadal udział ekspertów w przedmiotowej komisji nie został przewidziany w sposób obligatoryjny, co pozwala, aby w składzie pozostawali wyłącznie pracownicy Ministerstwa Sprawiedliwości, jednostek podległych Dysponentowi lub przez niego nadzorowanych, właściwych ze względu na zakresu konkursu.
Rzecznik wskazał także, że obecnie § 35 ust. 1 wskazuje na obowiązek przeprowadzania kontroli w liczbie nie mniejszej niż 25% zawartych umów na realizację zadań z Funduszu Sprawiedliwości realizowanych w roku kontroli, przy czym jest to treść obowiązująca od dnia 7 grudnia 2024 r. i zmieniona przez § 1 pkt 12 lit. a rozporządzenia z dnia 13 listopada 2024 r. Wątpliwości budzi treść uzasadnienia do projektu, która wydaje się nieaktualna wobec brzmienia przepisu zaproponowanego w projekcie. W opinii RPO projektodawca nie zauważa, że obecne brzmienie § 35 ust. 1 nie przewiduje minimalnej ilości umów, które podlegać będą rocznie kontroli (np. odsetka 25 %), a w to miejsce wprowadza roczny plan kontroli na dany rok kalendarzowy.
Na szczególną uwagę zasługują również zmiany poczynione w zakresie § 42 rozporządzenia, określającego inne formy działalności podejmowanej lub powierzanej przez Dysponenta, które do tej pory były jednym ze źródeł arbitralnego transferowania środków publicznych do określonej grupy podmiotów. Zdaniem RPO zaproponowana treść § 42 zasadniczo rezygnuje z celów, które w samej treści nie nawiązywały do sytuacji osób pokrzywdzonych i ich rodzin, pomocy postpenitencjarnej czy przeciwdziałania przestępczości, choć projektowanej treści nie można pozostawić bez zastrzeżeń. W związku z tym zasadnicze jest pytanie, dlaczego nadal projektodawca dozwala na wykorzystywanie środków Funduszu na cele niezwiązane ze wsparciem zadań należącym do Funduszu, pod pozorem działalności edukacyjnej i informacyjnej. To samo zastrzeżenie RPO zgłosił pod adresem celu wymienionego w pkt 3 komentowanego przepisu: „pokrywaniu kosztów związanych z organizowaniem i prowadzeniem kształcenia, studiów podyplomowych, kursów dokształcających i szkoleń”.
Rzecznik podkreślił, że projekt rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniający rozporządzenie w sprawie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej – Funduszu Sprawiedliwości (B948), obok wielu zasługujących na akceptację rozwiązań, zawiera również propozycje budzące wskazane zastrzeżenia.
Mając na uwadze powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Pana Ministra z uprzejmą prośbą o dokonanie analizy wskazanych w niniejszym stanowisku problemów i rozważenie zainicjowania zmian legislacyjnych w projekcie w tym zakresie.