wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie zasad powoływania na stanowisko prezesa regionalnej izby obrachunkowej z dnia 2026-08-07.
wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie zasad powoływania na stanowisko prezesa regionalnej izby obrachunkowej.
Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawiła uwagi o charakterze generalnym, zmierzające do skuteczniejszej ochrony praw oraz wolności człowieka i obywatela, jednocześnie zwróciła się z wnioskiem o podjęcie stosownej inicjatywy legislacyjnej. RPO wskazała, że obowiązujące przepisy ustawy z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych nie rozstrzygają w sposób dostatecznie precyzyjny, czy minister właściwy do spraw administracji publicznej może odmówić przedstawienia Prezesowi Rady Ministrów wniosku o powołanie kandydata wybranego przez kolegium izby, a także czy Prezes Rady Ministrów może odmówić jego powołania. Zdaniem Rzecznika nie określają również przesłanek, formy ani terminu podjęcia takich rozstrzygnięć, obowiązku ich uzasadnienia oraz środków ochrony prawnej przysługujących kandydatowi, co stwarza ryzyko arbitralności oraz podważa pewność prawa i przejrzystość procedury dostępu do stanowiska publicznego. Z tego względu zasadne jest zarówno dokonanie zmiany praktyki stosowania obowiązujących regulacji, jak i rozważenie ich ustawowego doprecyzowania.
W odpowiedzi udzielonej Rzecznikowi Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazało, że art. 16 ust. 1 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych uprawnia Ministra do samodzielnej oceny, czy kandydat powinien zostać zarekomendowany, natomiast Prezes Rady Ministrów może swobodnie zdecydować, czy dokona jego powołania. Resort podkreślił przy tym, że kandydat wyłoniony w konkursie nie jest jeszcze osobą powołaną, a rola Prezesa Rady Ministrów nie może sprowadzać się do formalnego zatwierdzania wyboru dokonanego przez kolegium izby. W odniesieniu do powyższego Rzecznik nie kwestionuje, że powołanie prezesa regionalnej izby obrachunkowej nie jest czynnością wyłącznie techniczną, a Prezes Rady Ministrów nie pełni w tej procedurze roli sprowadzającej się do formalnego zatwierdzania wyboru. Zdaniem RPO nie oznacza to jednak, że kompetencje Ministra oraz Prezesa Rady Ministrów mają charakter nieograniczony i mogą być wykonywane bez wyraźnych kryteriów, w dowolnej formie i bez możliwości kontroli.
W ocenie Rzecznik przepis art. 16 ust. 1 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych nie może być traktowany jako samoistna podstawa prowadzenia przez Ministra lub Prezesa Rady Ministrów drugiego, niesformalizowanego postępowania kwalifikacyjnego. Prowadziłoby to do pozbawienia rzeczywistego znaczenia procedury konkursowej i wyłącznej kompetencji kolegium. RPO wskazała również na konieczność odróżnienia uprawnienia związanego z powołaniem prezesa od nadzoru nad izbami. Nadzór Ministra jest sprawowany wyłącznie na podstawie kryterium zgodności z prawem i nie obejmuje swobodnej oceny celowości działania izby ani ponownej merytorycznej oceny kandydata według kryteriów nieprzewidzianych w przepisach. Szczególne zastrzeżenia Rzecznika budzi tryb doprowadzenia do ponownego ogłoszenia konkursu. Zgodnie z § 17 ust. 2 rozporządzenia Minister posiada kompetencję do wezwania do przeprowadzenia ponownego konkursu dopiero po uprzednim wydaniu rozstrzygnięcia o unieważnieniu poprzedniego. Dodatkowym problemem jest brak terminu na przedstawienie wniosku przez Ministra oraz podjęcie decyzji przez Prezesa Rady Ministrów.
Rzecznik wskazała na wątpliwości, które dotyczą przede wszystkim dopuszczalności faktycznego unieważnienia wyników legalnie przeprowadzonego konkursu za pomocą działań podejmowanych bez wyraźnej podstawy prawnej, określonych kryteriów, formalnego rozstrzygnięcia oraz skutecznej ochrony sądowej. W związku z tym zasugerowała, że konieczna jest zmiana praktyki stosowania przepisów dotyczących powoływania prezesów regionalnych izb obrachunkowych w taki sposób, aby działania prowadzące do zakwestionowania wyniku konkursu były podejmowane na wyraźnej podstawie prawnej, w przewidzianej prawem formie, z uzasadnieniem oraz możliwością skorzystania ze skutecznego środka ochrony prawnej.
Mając na względzie powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwróciła się z prośbą o rozważenie podjęcia inicjatywy legislacyjnej zmierzającej do jednoznacznego określenia kompetencji Ministra do odmowy przedstawienia wniosku o powołanie kandydata, kompetencji Prezesa Rady Ministrów do odmowy jego powołania, przesłanek, formy i terminu takich rozstrzygnięć, skutków odmowy powołania dla wyniku konkursu oraz środków ochrony prawnej przysługujących kandydatowi.
Podkreślił, że procedura powołania prezesa RIO ma dwa etapy: konkursowe wyłonienie kandydata przez komisję i kolegium izby oraz podjęcie ostatecznej decyzji przez Prezesa Rady Ministrów. Działania ministra właściwego do spraw administracji publicznej, w tym weryfikacja prawidłowości konkursu oraz przedstawienie Premierowi opinii lub rekomendacji, nie stanowią „drugiego, niesformalizowanego postępowania kwalifikacyjnego”. Rekomendacja ministra nie ma charakteru wiążącego.
Resort wskazał również na szerokie kompetencje nadzorcze ministra wobec regionalnych izb obrachunkowych, obejmujące działania wyjaśniające, kontrolne i korygujące, podejmowane w celu zapewnienia zgodnego z prawem funkcjonowania izb. W odniesieniu do konkursu na prezesa RIO w B. podkreślono, że działania te miały służyć przywróceniu stanu zgodnego z prawem.
W ocenie MSWiA obowiązujące przepisy, w szczególności art. 16 ust. 1 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, są wystarczająco precyzyjne i nie wymagają odmiennej interpretacji. Jednocześnie ewentualne wprowadzenie szczegółowych kryteriów lub kontroli decyzji o powołaniu powinno być rozpatrywane systemowo, w szerszym kontekście zasad obsadzania stanowisk w administracji publicznej, a nie wyłącznie w odniesieniu do prezesów RIO.