wystąpienie do Pełnomocniczki Rządu do Spraw Równości Kancelaria Prezesa Rady Ministrów w sprawie opiniowania projektu ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej z dnia 2026-09-06.
wystąpienie do Pełnomocniczki Rządu do Spraw Równości Kancelaria Prezesa Rady Ministrów w sprawie opiniowania projektu ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej.
Rzecznik wielokrotnie podkreślała, iż projekt stanowi ważny krok na drodze do podniesienia standardu ochrony przed przemocą domową, a usprawnienie funkcjonowania procedury „Niebieskie Karty” przez jej odbiurokratyzowanie i sformułowanie przepisów w sposób bardziej jednoznaczny odpowiada na jej rzeczywiste niedostatki.
RPO wskazała na dążenie do wzmocnienia prawnej ochrony dzieci przed przemocą domową, jako grupy, na którą to negatywne zjawisko – zarówno odczuwane bezpośrednio, jak i obserwowane w gronie najbliższych – wywiera szczególnie niekorzystny i długofalowy wpływ. W tym kontekście wskazała na poniższe kwestie.
Po pierwsze powiązanie uprawnienia do zasiłku rodzinnego z opieką medyczną. W projektowanych przepisach, mimo celu, któremu ma służyć powiązanie uprawnienia do zasiłku rodzinnego z opieką medyczną, brak jest wskazania działań zapewniających efektywność tego mechanizmu. Samo pozbawienie rodziny prawa do świadczeń rodzinnych wydaje się nie być wystarczającą gwarancją zapewnienia bezpieczeństwa dzieciom do lat 3, a w obecnym kształcie proponowany mechanizm wydaje się niepełny i nieadekwatny do osiągnięcia założonych przez ustawodawcę celów. Jeśli bowiem zaświadczenie ma być dostarczane razem z wnioskiem na roczny okres zasiłkowy, to częstotliwość tej kontroli może okazać się niewystarczająca. Nie zostało również określone, jakie będą skutki niedostarczenia zaświadczenia – w szczególności czy okoliczność ta powinna prowadzić do podjęcia dalszych czynności, np. zawiadomienia ośrodka pomocy społecznej w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.
Po drugie RPO zwróciła uwagę na procedurę odebrania dziecka na podstawie art. 12a u.p.p.d. Do Rzecznika docierały informacje o występującym w praktyce problemie nieuczestniczenia pracowników socjalnych w procedurze opisanej w powyższym artykule poza godzinami urzędowania ośrodków pomocy społecznej, a także przypadki odmów przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego na zgłoszenie pracowników socjalnych czy Policji w ramach realizacji tejże procedury. W opinii Rzecznika zasadne wydaje się podtrzymanie rekomendacji przeanalizowania, czy ustawa nie wymaga doprecyzowania sposobu wyznaczania takich osób zobowiązanych do udziału w tej procedurze.
Kolejną kwestią jest terminowa realizacja obowiązku udziału w programie korekcyjno-edukacyjnym i psychologiczno-terapeutycznym. Jak wynika z raportu NIK, tylko w 30% powiatów, na terenie których znajdowały się kontrolowane powiatowe centra pomocy rodzinie, każdego roku zorganizowano po jednej edycji programu korekcyjno-edukacyjnego, a zaledwie w co drugim powiecie zorganizowano jedną lub dwie edycje programów psychologiczno-terapeutycznych w całym okresie objętym kontrolą.
Ważny problem stanowią również składy zespołów interdyscyplinarnych i grup diagnostyczno-pomocowych oraz przeciążenie zadaniami członków zespołów. Rzecznik wskazała na możliwość poszerzenia katalogu podmiotów, których przedstawiciele mogą wchodzić w skład grupy diagnostyczno-pomocowej, jako kluczowy warunek sprawnej komunikacji między nimi.
RPO zwróciła również uwagę na konieczność nowelizacji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta”, jak i dalszych działań na rzecz szerszego mechanizmu przeciwdziałania przemocy wobec kobiet w ogólności. Aktualnie w Biurze RPO analizowana jest kwestia dopuszczalności realizowania przez wojewodę nadzoru lub kontroli działalności zespołów interdyscyplinarnych w ramach procedury „Niebieskiej Karty”. W odniesieniu do kobiet, podejście wrażliwe płciowo do kwestii przemocy musi być wsparte podejściem intersekcjonalnym, by odpowiednio uwzględnić ryzyko i specyfikę przemocy wobec kobiet z różnych grup, w tym kobiet – migrantek, kobiet starszych, czy kobiet z niepełnosprawnościami. Powyższe standardy wynikają z dokumentów międzynarodowych wiążących Polskę.
Rzecznik wyraziła nadzieję, iż wskazane kwestie zostaną uwzględnione w pracach nad poprawą efektywności krajowego mechanizmu przeciwdziałania i zwalczania przemocy domowej i przemocy ze względu na płeć.